Wcześniejsze

2014/2015 2013/2014 2012/2013 2011/2012 2010/2011 2009/2010 2008/2009 2007/2008 2006/2007 2005/2006

Berenike - Berenike Project 2011

Misja polsko-amerykańska (PCMA oraz University of Delaware)

2 stycznia–17 lutego 2011

Sezon 2011 w Berenike nastawiony był na kontynuację badań technikami wykopaliskowymi oraz geoarcheologicznymi na terenie południowego portu, lokalizowanego w zatoce na południowy-zachód od miasta. W wyniku zamieszek i niepewnej sytuacji politycznej po wydarzeniach z 25 stycznia 2011 część programu misji musiała zostać odwołana. Dalsze badania geomagnetyczne, jak również ocena geologiczna i sedymentologiczna terenu domniemanego portu i zaplecza portowego została przełożona na następny sezon. Wykonano natomiast wiercenia świdrem ręcznym wzdłuż dwóch linii oraz pobrano próbki do analiz laboratoryjnych. Badanie prowadzone jest przez A.M. Kotarbę Morley w ramach jej programu doktoranckiego. Wstępnie udało się ustalić poziom wody morskiej w obrębie zatoki w okresie wczesnorzymskim; dalsze badania w ramach szerszego programu geoarcheologicznej rekonstrukcji krajobrazu portowego Berenike są niezbędne, aby ustalić zasięg wody i przypuszczalną lokalizację nabrzeża.

Badania wykopaliskowe zostały skoncentrowane w obrębie zatoki. Dwa długie wykopy zlokalizowane w poprzek domniemanego wejścia do wewnętrznego portu w północno-wschodniej części zatoki, analizowane w połączeniu z wynikami poprzednich badań na tym terenie, wykazały niezbicie, że w I i w II w. n.e. znajdowała się tutaj bliżej nieokreślona zabudowa o charakterze tymczasowym, zapewne związana z działalnością rzemieślniczą i gospodarczą. Nie jest wykluczone, że mieściły się na tym terenie mielerze do produkcji węgla drzewnego lub innego rodzaju działania wymagające utrzymywania stałych rozległych ognisk (np. produkcja smoły do celów szkutniczych). Niewątpliwie gromadzono na tym obszarze drewniane pozostałości statków, zwoje grubych lin cumowniczych, oraz odłamki obsydianu (w sumie dotychczas zebrano w obrębie trzech wykopów ok. 15 kg tego surowca).

 

Fig. 1. Wykopy zlokalizowane w poprzek domniemanego wejścia do wewnętrznego portu w północno-wschodniej części zatoki w Berenike, widok z północnego-wschodu (foto: I. Zych).

Oczyszczanie rejonu wokół odkrytej w zeszłym sezonie późnej świątyni u wejścia do domniemanej zatoki portowej, gdzie odsłonięto fragment zwalonej ściany z dużych bloków obrobionego anhydrytu gipsowego (budulca charakterystycznego dla Berenike w okresie ptolemejskim i wczesnorzymskim), doprowadziło do częściowego odsłonięcia pomieszczenia zagłębionego w ziemi na około jednego metra w stosunku do późnego, IV i V wiecznego poziomu chodzenia wokół późnej świątyni. Niezbadane są na razie powiązania tej budowli z późniejszą świątynią, natomiast we wnętrzu znaleziono kolejny, tym razem większy, inskrybowany ołtarz, dedykowany, jak przypuszczają Roger Bagnall i Rodney Ast, Domicjanowi. Imię cesarza na częściowo zniszczonym ołtarzu uległo martelacji. W zasypie, w którym leżał zwalony ołtarz, odkryto czubek dużego palca u nogi pochodzące z brązowego posągu ludzkiego ponadnaturalnej wielkości oraz obiekt z białego kamienia, który musiał być wstawiona gałką oczną takiego posągu.

 

Fig. 2. Ruiny budowli znajdującej się na „wysepce” u wejścia do zatoki w Berenike, widok od południowego-zachodu; widoczny w zwalisku ołtarz (foto: S.E. Sidebotham).

Eksploracja wczesnorzymskiego śmietnika w Berenike, znanego już z spektakularnych odkryć zespołów ostrakonów, tym razem odsłoniła miejsce, w którym licznie chowano na przestrzeni co najmniej stu lat pozostałości kotów, w tym także mumifikowanych, oraz psów i innych zwierząt. Najwcześniejszym i ewidentnym pochówkiem było ciało dużego psa z rodzaju chartowatych, zawiniętego w matę i przykrytego dwoma połówkami tej samej amfory. Na podstawie stratygrafii i oceny znalezisk ceramicznych i szklanych, pochówek psa można datować na połowę I w. n.e.

 

Fig. 3. Pochówek psa w obrębie śmietnika wczesnorzymskiego: widok połówek amfor przykrywających pochówek oraz pochówek w trakcie odsłaniania (foto: S.E. Sidebotham).

Sondaże w innych częściach rejonu śmietników w Berenike wykazały względną jednoczasowość wysypów, różnicując natomiast nieco ich charakter. Te wcześniejsze, być może z początków I w. n.e., charakteryzowały się bardziej rzemieślniczym charakterem odpadów związanych z obróbka minerałów i metalu. Znaleziono między innymi niewielkiego skarabeusza wyrzeźbionego w kawałku peridotu, którego jedyne znane źródło zlokalizowano na wysepce u wybrzeży Berenike, około 80 km na południe od miasta.

W ramach specjalnego grantu podjęto systematyczne odsłanianie i dokumentację tzw. świątyni Serapisa znajdującej się po wschodniej stronie miasta. Stwierdzono, że mimo kilkukrotnego przekopywania rejonu świątyni przez brytyjskich archeologów sto lat temu oraz w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku, jak również zniszczeń dokonanych przez wandali na początku 2008 roku, istnieje znaczne prawdopodobieństwo, że uda się dotrzeć do nienaruszonych warstw w obrębie budowli i jej fundamentów. Niewielki wykop sondażowy założony na murze zachodnim świątyni dostarczył zachowanej w całości kamiennej figurki egipskiego boga Sobka w postaci krokodyla z głowa sokoła.

 

Fig. 4. Figurka boga Sobka z późnego gruzowiska przy zachodniej ścianie tzw. światyni Sarapisa w Berenike (foto. B. Wójcik).

W ramach pracy misji podjęto przerwany w 2003 roku projekt dokumentacji pozostałości na terenie osiedla w Sikait w górach Pustyni Wschodniej, około 70 km w głąb lądu. Miasto funkcjonowało jako ośrodek administracyjny dla znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie eksploatowanych przez Rzymian kopalni szmaragdów.

 

Fig. 5. Prace w środkowym sektorze osiedla w Sikait (foto. P. Osypiński).

Szersze informacje na temat badań w sezonie 2011 na stronie Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW www.pcma.uw.edu.pl w zakładce PCMA Newsletter.

Tekst: Iwona Zych

Adres: berenike@uw.edu.pl; i.zych@uw.edu.pl, ses@udel.edu

 

* udział uniemożliwiony przez sytuację polityczną w Egipcie po 25 stycznia 2011 lub z innych powodów

 

nr osoba specjalizacja afiliacja
1. prof. Steven Edward Sidebotham współdyrektor, historyk/archeolog, numizmatyk, fotograf University of Delaware
2. Iwona Zych współdyrektor, archeolog, opracowanie zabytków Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW
3. Mary A.Caulfield Sidebotham archeolog-ochotnik, dokumentacja video
4. Ignacio Crespo de Lineira archeolog freelance
5. Miranda Haigh archeolog freelance
6. Anna Maria Kotarba-Morley geoarcheolog doktorantka, Oxford University
7. Dario Nappo historyk, archeolog doktorant, Oxford University
8. Julian Newman archeolog freelance
9. Piotr Osypiński archeolog, także Wadi Gemal Project Patrimonium Foundation
10. Katya Schorle archeolog doktorantka, Oxford University
11. Marek Woźniak archeolog doktorant, Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa
12. Bartosz Wójcik archeolog, fotograf student, Instytut Archeologii UW
13. Sonali Gupta Agarwal asystentka ceramologa doktorantka UCLA
14. Anna Babiarz dokumentalistka studentka, Instytut Archeologii UW
15. Mariusz Caban architekt-dokumentalista student, Politechnika Wrocławska
16. Marteen A.Hense specjalista od przedmiotów metalowych kierownik Great Temple in Berenike Project (część składowa programu misji Berenike)
17. Renata Kucharczyk specjalista od szkła starożytnego Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW
18. dr Marta Osypińska archeozoolog Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Poznań
19. Katarzyna Lach konserwator doktorantka Uniwersytetu Jagiellońskiego
20. Jean-Louis Rivard architekt kierownik Wadi Gemal Project (część składowa programu misji Berenike), freelance
21. Monika Więch asystentka ceramologa Wadi Gemal Project (część składowa programu misji Berenike)
22. Teresa Witkowska dokumentalista, fotograf freelance
23. prof. Roger Bagnall papirolog Leon Levy Director and Professor of Ancient History, Institute for the Study of the Ancient World, New York University *
24. Barbara Czaja-Szewczak specjalistka od tkanin Muzeum, Pałac w Wilanowie *
25. Mariusz Gwiazda dokumentalista, przedmioty ze skóry doktorant UKSW *
26. Dawid Święch geofizyk freelance *
27. dr Roberta Tomber ceramolog British Museum *
28. dr Jerzy Trzciński geolog Instytut Hydrogeolgii i Geologii Inżynierskiej UW *
29. Hosam AboudAbd El Hamied inspektor (Berenike Project) SCA
30. Mahmoud Nour EldinMohamed inspektor (Wadi Gemal Project) SCA

wybierz opcję z menu:
misje prace doktorskie komunikaty
© 2008-2014
Stworzenie strony internetowej: grupamak.pl